Bijdrage wethouder Bob Duindam (D66) aan het CDA werkgelegenheiddebat

donderdag 10 november 2011

Zoals elk mens in elke tijd bevinden ook wij ons in een uniek tijdsgewricht. Ik kan mij niet geheel aan de indruk onttrekken dat wij mogelijk een 'system collaps' gaan meemaken. Het financiële systeem kraakt in zijn voegen. Enkele maanden geleden zei Sweder van Wijnbergen nog dat het ondenkbaar was dat Italië in de problemen zou komen. De wereldhandel zakt weer in na nauwelijks hersteld te zijn van de voorgaande crisis. De vraag wordt openlijk gesteld of economische groei terugkomt 'zoals we dat gewend zijn', of in woorden van sommigen, 'winkelen heeft zijn langste tijd gehad'. Onze hele economische systeem is echter wel op economische groei gebaseerd. Dat is overigens een term die pas sinds de jaren '60 in zwang is. Dictatoriale systemen bezwijken, maar wat er voor in de plaats komt is vaag en onze eigen democratische systemen kraken onder de bezuinigingsdrift van dit kabinet.

Voorbeelden van andere paradigma's die lang gegolden hebben zijn 'schaalvergroting' en 'marktwerking'. schaalvergroting heeft geleid tot massale scholen met nieuwe managementlagen waarvan nu de toegevoegde waarde sterk betwijfeld wordt. Enorme ondernemingen zijn gecreëerd, genaamd systeembanken, die niet eens failliet mogen gaan. De menselijke maat is soms ver te zoeken.

Het is mijn overtuiging dat dit signalen zijn dat de economie fundamenteel gaat veranderen, en in een richting die velen als onverwacht zullen ervaren. Ik zal daar minder een expose van geven, als wel met enkele voorbeelden illustreren.

Allereerst www.amersfoortopglasfiber.nl. Internet met onbeperkte bandbreedte is natuurlijk heerlijk voor het downloaden van films, muziek en gewoonweg surfen op het web. Maar Amersfoort geeft elke inwoner de gelegenheid om gratis producent van content te worden. Een faciliteit van onbeperkte proporties. Natuurlijk zal lang niet iedere inwoner hiervan gebruik gaan maken, maar ruim voorhanden zijn de voorbeelden van voorheen gewone mensen die dankzij internet hun bestemming, hun werk en soms zelfs hun fortuin gevonden hebben.

Een tweede voorbeeld is het fablab in Utrecht met zijn 3D printers en andere apparaten waarmee elke huiskamer in een fabriek veranderd kan worden. Wij zijn straks in staat om onze eigen defecte onderdelen te her-fabriceren. Dat zal leiden tot een aanzienlijk langere 'life-time' van apparaten in ons huis. Een grote bijdrage aan duurzaamheid. We zijn zelf in staat om voorwerpen te maken en te verkopen al naar gelang er vraag naar bestaat, of ze aan te passen aan hele specifieke wensen van individuele consumenten. Een ongekende flexibiliteit komt op ons af.

Een heel ander voorbeeld is Tichelaar aardewerk uit Makkum. Met het zegel Koninklijk dus al meer dan 100 jaar operationeel. Ooit een grote fabriek die 'standaard' aardewerk produceert, nu een bedrijf dat maatwerk aardewerk levert voor kunstenaars, en voor architecten. Unieke aardewerken bekleding voor unieke gebouwen. Een niche die nooit in een lage lonen land gevonden kan worden, en daarmee van blijvende waarde in Nederland. Kleiner, in termen van aantallen medewerkers, dan voorheen, maar wel met noodzakelijk 'hogere' kennis voor alle medewerkers en klanten.

Sommige mensen, en ook partijen, spreken uit dat 25 jarige Somaliërs in Nederland niets te zoeken hebben. Maar Omar Munie, op 9 jarige leeftijd gevlucht uit Somalië, nu met 25 jaar onlangs een MBO opleiding mode afgerond, maakt naam. Zijn tassen (omarmunie.com) worden wereldwijd verkocht en gebruikt door mensen als Hillary Clinton. Deze jongeman heeft op unieke manier zijn kansen gecreëerd en vindt zijn inspiratie op de Dennenweg in Den Haag. Van bijzonder toegevoegde waarde voor Nederland, lijkt me zo. Wanneer leren wij eens dat wij deze mensen, inclusief Mauro, in een vergrijzend Nederland keihard nodig hebben om onze eigen zorg en pensioenen betaalbaar te houden. In enkele jaren komen we een miljoen arbeidskrachten tekort en werken op elke gepensioneerde slechts 2,25 mensen. Met dank aan Ivo de Korte voor deze cijfers.

Over vergrijzing gesproken. Mijn laatste voorbeeld betreft grannysfinest.nl. Een initiatief van enkele jongeren die op bezoek bij hun oma zagen dat zij en anderen lol hadden in met elkaar breien. Breien zonder productief doel, maar voor de gezelligheid. De jongens zagen kansen en hebben ontwerpers gevraagd met nieuwe ontwerpen voor gebreide kleding te komen. Die ontwerpen kregen zij om niet geleverd. De 'grannys' wilden graag aan deze truien werken, mits ze met elkaar konden kletsen en niets betaald kregen. De truien zijn stilaan een hit aan het worden en de jongens hier achter gaan af en toe feest vieren met deze 'grannys'.

Kenmerkend aan mijn voorbeelden is dat wij een trend zien naar zelfvoorzienendheid in een hoog technologische omgeving, naar kleinschaligheid en zelfredzaamheid, naar flexibiliteit waar vaste arbeidsrelaties slecht bij passen. En dan heb ik het nog niet gehad over de trend naar lokale energieproductie. Iets dat 5 jaar geleden nog radicaal was, maar nu, zelfs door dit kabinet, als broodnodig gezien wordt.

Als deze ontwikkeling zich doorzet zal er sprake zijn van een geheel andere economie dan wij gewend zijn. Een economie die van ons heel andere vaardigheden gaat vragen. Soms vaardigheden die wij kwijtgeraakt zijn. Wie van ons kan er zelfs maar een schuurtje bouwen?

Met dank aan aannemer Piet Veerman nog een laatste voorbeeld. Wij praten over de noodzaak van starterswoningen en vragen daar 180.000€ voor. Zouden er geen eisen volgens het bouwbesluit aan huizen gesteld worden dan zou het mogelijk kunnen voor 120.000€. Nog steeds kapitale bedragen die door starters maar moeilijk opgehoest kunnen worden, als de bank al wenst mee te werken. In Engeland, om precies te zijn in Wales, zijn mensen zelf bezig hun eigen huis te bouwen. Geen aannemer, geen architect, maar een groep mensen die met kennis van materialen en een globaal idee van het gewenste huis aan de gang gaan en een A+ huis bouwen voor 6.000 tot 20.000 £ in enkele weken tijd. Ik hoop dat we dergelijke zones ook in Nederland kunnen gaan realiseren.

Samenvattend. We zijn in mijn ogen op weg naar een economie waarin kleinschaligheid, lokale mogelijkheden, nieuwe informele arbeidsrelaties bepalend gaan worden. In combinaties met globalisering door ongekende technologische mogelijkheden gaat dat vragen om flexibiliteit van zowel burgers als overheden. De gemeente zal hierin faciliterend moeten zijn door zo min mogelijk belemmeringen op te werpen en technologische innovaties in infrastructuur zo vlot mogelijk door te voeren. Tegelijk blijven we inzetten op betrokkenheid, de sterke samenleving, zodat de menselijk maat in Woerden behouden blijft en versterkt wordt.

Bob Duindam

Wethouder Woerden (D66)